Παραδοσιακές γειτονιές

Στη Νάουσα τα παλιά σπίτια σχηματίζουν κάποιες πιο συ­γκροτημένες ομάδες, που εντοπίζονται στις γειτονιές Αλώ­νια, με λαϊκής φυσιογνωμίας σπίτια, και Πουλιάνα και Μπατάνια, με μεγαλύτερα κτίρια πιο αστικού χαρακτήρα. Κάποια διαθέτουν ιδιαίτερους χώρους επαγγελματικής-χειροτεχνικής δραστηριότητας (μύλοι, υδροκόπανοι, σησαμελαιοτριβεία, κ.λπ.) καθώς και μεγάλους αποθηκευτικούς χώρους.

Δύο ενοριακοί ναοί της πόλης, ο Άγιος Γε­ώργιος και η Παναγία, χρονολογούνται τον 19ο αιώνα, ενώ οι υπόλοιποι είναι νεότεροι που χτίστηκαν στη θέση παλαιότερων κτισμάτων.

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου, τρίκλιτη βασιλική με μεταγενέστερο τρούλο, είναι κατάγραπτος με τοι­χογραφίες, ενώ το τέμπλο του κοσμούν 10 μεγάλες φορητές εικόνες. Ο ναός της Παναγίας, τρίκλιτη βασιλική κι αυτός, διαθέτει ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο και οροφή με μεγάλα περίτεχνα φατνώματα. Τέλος, ο ναός του Τίμιου Προδρό­μου (Μικρός Πρόδρομος), μετόχι του ομώνυμου μοναστηριού, χτίστηκε το 1715 και εί­ναι το μοναδικό μνημείο της πόλης που, σύμφωνα με την παράδοση, σώθηκε από το χαλασμό του 1822 και ξεχωρίζει για τον υπερυψωμένο πρόναο, το ξύλινο τέμπλο και τις παλιότερες εικόνες του.

Μερικά ακόμη σημαντικά δη­μόσια κτίρια, τα περισσότερα των αρχών του 20ού αιώνα, βρίσκονται διάσπαρτα στην πόλη. Ως τέτοια καταγράφονται τα σχολικά κτίρια που στεγάζουν σήμερα το 1ο και το 2ο Δημοτικά Σχολεία, το 3o Δημοτικό Σχολείο (Γαλάκεια, δί­πλα στο οποίο βρίσκεται και ο μικρός ναός του πολιούχου της Νάουσας όσιου Θεοφάνη), το 4ο Δημοτικό Σχολείο (Σεφέρτζειο) και το Λάππειο Γυμνάσιο, τα περισσότερα κα­τασκευασμένα με δωρεές πλούσιων ομογενών.

Ακόμα, το καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου (1869),ο πύργος του ρο­λογιού (1895), το καμπαναριό της Μεταμόρφωσης (1912) και το μικρότερο καμπαναριό της Υπαπαντής (1915), κα­τασκευασμένα από λαξευτό πωρόλιθο, καθώς και οι τέσσερις πανύψηλες, κυκλικής διατομής, καμινάδες των εργο­στασίων, κατασκευασμένες με εμφανείς οπτόπλινθους.

Το θαυμάσιο δημοτικό πάρκο, με τις λίμνες και τα βαθύ­σκιωτα δρομάκια του, συνδέεται, μέσω των πεζοδρόμων στις όχθες της Αράπιτσας, με το χώρο της θυσίας των Ναού­σαίων γυναικών το 1822, το μεγάλο καταρράκτη στους Στουμπάνους. Στη διαδρομή αυτή, ο επισκέπτης συναντά τα παλιά εργαστήρια και εργοστάσια που δυστυχώς δε λειτουργούν πια και τα απομεινάρια των οποίων, μνημεία της βιομηχανικής ιστορίας της πατρίδας μας, περι­μένουν τις νέες χρήσεις που θα τα επανεντάξουν στη ζωή της πόλης.

(Πηγή: Α. Οικονόμου, Νάουσα. Ο τόπος, το χθες και το σήμερα… Νάουσα, 2005)

 

  • Πουλιάνα

Ο παλαιός μαχαλάς της Πουλιάνας δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα. Εκτός από το λίγο φάρδεμα του δρόμου που οδηγεί από την Ρήγα Φεραίου στον Άγιο-Σωτήρη και την διάνοιξη της Γκαρνέτα, από τα Οικονομιδαίικα και το παλαιό κεραμοποιείο του Σμέρνου «τον Στούμπο» μέχρι την Χριστοδούλου Λαναρά, παραμένει όπως ήταν.

Χωρίς πεζοδρόμια, από την τουρκοκρατία ακόμα, με άφθονα όμως, αυτοκίνητα σήμερα, κατορθώνει να διατηρεί την γραφικότητά της εν μέσω προόδου.

Η «αριστοκράτισσα Πουλιάνα» δεν έτυχε ιδιαίτερης προσοχής και μεταχείρισης, αν και τα σπίτια της κοσμούν λαμπρά τις εκδόσεις των βιβλίων που αφορούν την πόλη μας και την ιστορία της.

Οι δρόμοι της Πουλιάνας οδηγούν όλοι στην Αράπιτσα και τα πανέμορφα αρχοντικά της αριστερής πλευράς της Σωφρονίου, τα οποία βλέπουν στο ποτάμι και χάρις στην υψηλή αισθητική των κατοίκων τους και την αγάπη τους για το ωραίο, παραμένουν, ακόμα ανθισμένοι μπαχτσέδες στις όχθες της.

Στην Πουλιάνα και στα Αλώνια βρίσκουμε τα πιο στενά συμπεθεριά της Νάουσας. Κατά κανόνα, κάθε σπίτι γαμπρού της Πουλιάνας είχε νύφη από τα Αλώνια.

Τα νοικοκυρίστικα Αλώνια, στόλιζαν με τις αεράτες, σεμνές, γυναικείες παρουσίες τους, την επιβλητική Πουλιάνα.

Όλος ο μαχαλάς αγκαλιάζει γυριστά τον Άγιο-Σωτήρη, με τον τεράστιο αυλόγυρο γεμάτο πεύκα, το καμπαναριό, την βρύση και τα δύο σχολεία, Σεφέρτζειο και παλαιό παρθεναγωγείo, (που έχουν πρόσφατα ανακαινιστεί θαυμάσια) και συμπληρώνουν μια εικόνα πλούτου και μεγαλείου.

Χαρακτηριστικό των σπιτιών της αριστερής πλευράς της Σωφρονίου, ανεβαίνοντας από τα Μπατάνια, είναι ότι κάθε δύο ή τρία σπίτια, ξανοίγονται μεγάλες ή μικρές πάροδοι οι οποίες καταλήγουν σε εσωτερικές αυλές, στις οποίες μέσα υπάρχουν άλλα σπίτια.

Στην γειτονιά αυτή υπάρχουν και δυο από τα σημαντικότερα σπίτια της Νάουσας: η οικία Μούγγρη και ο μύλος Ματθαίου.

(Πηγή: Λ. Σαμαρά, Η «Πουλιάνα», Νιάουστα, τεύχος 97, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2001)

 

  • Αλώνια

Τυπικό παράδειγμα Ναουσαίικης αρχιτεκτονικής είναι η γειτονιά των Αλωνιών που περικλείεται από τις οδούς Χατζηκουρκούτα, Αγίου Θεοφάνους και Ανταρτών.

Τα σπίτια είναι συνήθως στενομέτωπα, με περάσματα που οδηγούν από τον δρόμο σε εσωτερικές αυλές, όπου συχνά υπάρχουν άλλες κατοικίες -με όψη μόνο στην εσωτερική αυλή-, αποθήκες, σταύλοι και άλλα προσκτίσματα. Τα πλατυμέτωπα, που είναι λιγότερα και στεγάζουν συνήθως τις πλουσιότερες οικογένειες, ανήκουν τυπολογικά σε παλαιότερες φάσεις. Τα στενομέτωπα έχουν προκύψει από διαδοχικές διαιρέσεις της αρχικής ιδιοκτησίας, κάθετα προς τον άξονα του δρόμου. Οι απόγονοι των αρχικών ιδιοκτητών μοιράζονται το οικόπεδο με αποτέλεσμα να εξελίσσονται σχέσεις συγγένειας – γειτονιάς που προκαλούν τη βαθμιαία πυκνοδόμηση του αστικού χώρου. Από τα μορφολογικά και τυπολογικά στοιχεία, από τη λιτότητα των όψεων, από τους μικρούς ως τους μεσαίους όγκους των κατασκευών, γίνεται φανερό ότι η περιοχή γύρω από την πλατεία Αλωνίων ήτανμια λαϊκή συνοικία στο παρελθόν, όπως άλλωστε, και σήμερα. Οι κατασκευές έχουν ελάχιστα ανοίγματα στο ισόγειο, που συνήθως αποτελεί μια κλειστή αυλή, η οποία στεγάζει βοηθητικές χρήσεις. Στον όροφο υπάρχουν περισσότερα ανοίγματα και ελαφρότερη κατασκευή, με αρχιτεκτονικές προεξοχές. Στην εσωτερική όψη προς την αυλή, υπάρχουν συχνά ημιυπαίθριοι χώροι (χαγιάτια), ενώ η κλειστή αυλή του ισογείου, που διαχωρίζεται με βαριά θυρόφυλλα από το δρόμο, επικοινωνεί ελεύθερα χωρίς τοίχους με τον εσωτερικό κοινόχρηστο υπαίθριο χώρο.

(Πηγή: Ν. Καλογήρου, Νάουσα: Μορφολογία του αστικού ιστού και εικόνα της πόλης (19ος -20ος αιώνας), Νιάουστα, τεύχος 30, Ιανουάριος-Μάρτιος 1985)

 

  • Μπατάνια

Τα Μπατάνια, ο μαχαλάς που πήρε το όνομα από τα πολλά μπατάνια που είχε, άρχιζε από την γέφυρα της Αράπιτσας στην οδό Σωφρονίου, και τελείωνε εκεί που στρίβουμε για τους Στουμπάνους και την ανηφόρα για τον «Αγιο-Θεολόγο» νοτιοδυτικά, ενώ νοτιοανατολικά φτάνει από παράδρομους ως το νοσοκομείο και το γήπεδο.

Η παλαιά γέφυρα που ένωνε τα Καμένα με τα Μπατάνια, ήταν πέτρινη και την είχαν φτιάξει οι Τούρκοι μετά τον χαλασμό της επανάστασης της Νάουσας.

Οι μπαταντζήδες ήταν απαραίτητοι στην οικονομική δομή της πόλης, που στηρίζονταν στα υφαντά για προσωπική χρήση και για εμπόριο.

Εκμεταλλευόμενοι το νερό της Αράπιτσας, με τη δύναμή του μπατάνιζαν τα σιαιάκια που ύφαιναν οι ναουσαίες νοικοκυρές στο σπίτι.

Τα σιαιάκια ήταν χοντρό, μάλλινο, μαύρο ύφασμα. Το χρώμα της κλωστής, της κάνουρας, βάφονταν με καρυδόφλουδες και ήταν πολύ σταθερό στην νεροτριβή.

Στο μπατάνι, τρία μεγάλα φαρδιά σανίδια, σηκώνονταν το ένα μετά το άλλο και χτυπούσαν το τεντωμένο σε τελάρο μέσα στο νερό μάλλινο ύφασμα και έτσι ενώνονταν γερά το υφάδι με το στημόνι και γινόταν ντούρο και ανθεκτικό.

Οι κάτοικοι στα Mπατάνια ήταν συνυφασμένοι με τις δραστηριότητες στις νεροτριβές. Πηγαίνοντας από τα Καμένα για τα Μπατάνια, δεξιά ήταν το μπατάνι του Σταυρή Καμτσίκα και ο μύλος του Μάκη. προϊόν υψηλής τεχνολογιάς της εποχής, αφού από αλευρόμυλος μπορούσε να μετατραπεί και σε σουσαμόμυλο, ανάλογα με την περίσταση. Ο σουσαμόμυλος του Μάκη που ήταν ο πιο γνωστός στη Νάουσα, υψώνονταν δίπλα στο ποτάμι πολύ επιβλητικό.

«Κουρνιασμένα τα Μπατάνια με την Αγια-Τριάδα τους στην αγκαλιά της μάνας Αράπιτσας, με τρεις γέφυρες να τα ενώνουν με τους υπόλοιπους μαχαλάδες της Νάουσας, δεν έχασαν τίποτα από την παλαιά γοητεία και την παιγνιδιάρικη σαγήνη τους.

Οι στενοί χωρίς πεζοδρόμια δρόμοι με τις εξώπορτές τους σιμά-σιμά, δείχνουν να μην πέρασε και πολύς χρόνος από τότε που περνούσαν από εκεί όλα τα κοπάδια για το Σέλι και κάθε πόρτα ανοιχτή του μαχαλά, σφάλιζε γρήγορα, βάζοντας μέσα και από ένα μανάρι».

(Πηγές: Λ. Σαμαρά, Τα Μπατάνια και η Άγια Τριάδα, Νιάουστα, τεύχος 99-100, Απρίλιος-Σεπτέμβριος 2002
http://bliatkas-thomas.pblogs.gr/2008/01/horoi-kai-patinades-apo-to-ethimo-ths-apokrias-sth-naoysa.html

 

  • Αγία Παρασκευή

Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής βρίσκεται σε μία ήσυχη γωνία της Νάουσας αρκετά κοντά στην πλατεία Αλωνίων. Συγκεκριμένα, από την πλατεία Αλωνίων, μέσω της οδού Ανταρτών, μπορείτε να στρίψετε στην οδό Αγίας Παρασκευής και να βρεθείτε μπροστά στην αυλή της εκκλησίας.

Αν και η εκκλησία είναι σχετικά μικρή, η αυλή της είναι αρκετά μεγάλη και ένα τμήμα της έχει διαμορφωθεί σαν μια μικρή παιδική χαρά (με κούνιες κτλ). Απέναντι ακριβώς, φαίνεται ο λόφος με την εκκλησία του Προφήτη Ηλία.

Φόρμα Σχολίων

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
5 + 15 =

Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.