Yδρόμυλοι

Οι οκτώ καταρράχτες της πόλης φιλοξενούσαν τον 19ο αι. υδρόμυλους και μπατάνια, σημεία που πλένεται και λευκαίνεται το ρούχο, ως προϊόν των οικοτεχνιών. Το μυλοτόπι της Νάουσας διέθετε 24 νερόμυλους, 7 σουσαμόμυλους, 2 υδροπρίονα, 8 υδροτριβές (μπατάνια) και 2 καθαριστήρια ρυζιού.

Σήμερα σώζονται τρεις υδρόμυλοι δείγματα διαφορετικών αρχιτεκτονικών επιρροών αλλά και έκφραση της κοινωνικής τάξης του ιδιοκτήτη τους. Οι υδρόμυλοι είναι ενσωματωμένοι με την κατοικία του μυλωνά άλλοτε ενταγμένοι στο ισόγειο ενός διώροφου κτίσματος και άλλοτε ως ανεξάρτητες κατασκευές σ’επαφή με την κατοικία. Οι περισσότεροι υδρόμυλοι λειτουργούσαν μέχρι τη δεκαετία του ’60. Σήμερα σώζονταιελάχιστοι από τους μηχανισμούςτουςκαι εντοπίζονται στα υπόγεια κατοικιών που έχουν εκσυγχρονιστεί ή σε ακάλυπτους νέων κτιρίων που αντικατέστησαν προηγούμενες μυλικές εγκαταστάσεις.

Ο κυλινδρόμυλος Ματθαίου ήταν αλευρόμυλος και λειτουργούσε στις αρχές του 20ού αι. παράλληλα με τις μονάδες κλωστοϋφαντουργίας της πόλης.

Ο μύλος του Ράϊουχτίστηκε στο τέλος του 19ου αι. και είναι ένα διώροφο κτίσμα με τετράκλινη στέγη χαρακτηριστικό δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής. Διαθέτει και ένα ζευγάρι μυλόπετρες για την άλεση σιταριού.
Ο Μύλος του Μάκη τριώροφο κτίσμα κτισμένο το 1910 είχε δύο ζευγάρια μυλόπετρες αλέθοντας στη μια δημητριακά και στην άλλη σουσάμι.

(Πηγή: Λ. Στυλιανού, Υδροκίνηση στη Νάουσα: http://kpenaousas.gr/θεματικά-δίκτυα/υδροκίνηση-στη-νάουσα)

 

  • Μύλος του Μάκη

Στην περιοχή της Αγίας Τριάδας στην οδό Καρατάσιου, αμέσως μετά τη γέφυρα στα Μπατάνια, διασώζεται το σησαμοτριβείο του Κοκκίνου αρχικά και μετέπειτα του Μάκη.

Είναι ένα τριώροφο κτίσμα, κτισμένο σύμφωνα με τα πρότυπα της ντόπιας λαϊκής αρχιτεκτονικής. Οι δυο πρώτες στάθμες είναι κτισμένες από τον πωρόλιθο του Βερμίου και έχουν λιγοστά ανοίγματα. Ο όροφος προβάλει σ’ένα γωνιακό σαχνισί πάνω από τη γέφυρα, έχει πολλά ανοίγματα και είναι δομημένος με ελαφρά υλικά, ξύλο, λάσπη και μικρές πέτρες. Το ισόγειο και ο πρώτος όροφος είναι διαμορφωμένα σύμφωνα με τις απαιτήσεις της λειτουργίας και τον εξοπλισμό του «σουσαμόμυλου».

Στο κέντρο της κάτοψης διαμορφώνεται ένας μεγάλος χώρος με ύψος που φθάνει στη στάθμη του δεύτερου ορόφου.Εδώ είναι εγκατεστημένος ο κυριότερος μηχανολογικός εξοπλισμός της επιχείρησης καθώς και ένας διπλός φούρνος. Γύρω από το χώρο αυτό διαμορφώνονται πατάρια εργασίας και ένα δωμάτιο αναμονής. Όλα επικοινωνούν με μια ευρύχωρη ξύλινη κλίμακα που οδηγεί στο δεύτερο όροφο, που βρίσκεται η κατοικία του ιδιοκτήτη. Σ’επαφή και σε άμεση επικοινωνία με τον κύριο όγκο του κτιρίου, επάνω στην όχθη του ποταμού ήταν ο χώρος με τις μυλόπετρες. Ήταν μια κατασκευή παλιά, λιγότερο προσεγμένη, η οποία στεγαζόταν με δίρριχτη στέγη. Σήμερα σώζονται μόνο οι δυο μεταλλικοί αγωγοί (κρεμάσεις ή κατεβασιές) οι οποίοι έφερναν το νερό στα δύο «μάτια» του μύλου.

(Πηγή: Ε. Χαριτίδου-Μαυρούδη, Παλιοί αλευρόμυλοι και αρτοποιεία στη Νάουσα, Νιάουστα, τεύχος 81, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 1997)

 

  • Κυλινδρόμυλος Ματθαίου

Ο Χριστόδουλος Ματθαίου ήταν εγγονός του παλιού γνωστού Ναουσαίου Σερέτ Μηνά, που επέζησε από την καταστροφή του 1822. Ο Χριστόδουλος αφού εργάστηκε ως αγιογράφος στο Άγιο Όρος και απέκτησε φήμη και χρήματα, έκτισε το 1909 μια μεγάλη κατοικία στη θέση του πατρικού του σπιτιού. Δυο χρόνια αργότερα για την επαγγελματική αποκατάσταση του ανεψιού του του Μηνά έκτισε τον κυλινδρόμυλο στη θέση του νερόμυλου της οικογένειας. Η προμήθεια των μηχανημάτων έγινε από τη Μασσαλία και την εγκατάσταση ανέλαβε ο Γάλλος μηχανικός Ντερμπιέ ντε Λατούρ με το βοηθό του τον Αργκάνι.

Το κτίριο της κατοικίας κτίσθηκε από τον επώνυμο αρχιτέκτονα της Θεσσαλονίκης Φραικό, με ιδιαίτερη φροντίδα και σύμφωνα με τα τότε αρχιτεκτονικά ρεύματα. Οι χώροι κατοικίας διατάσσονται στους δυο ορόφους ενώ το ισόγειο διαχωρίζεται σε τρία ισομερή τμήματα. Στο ένα βρίσκεται το ξύλινο κλιμακοστάσιο του σπιτιού, τα δε άλλα δύο χρησίμευαν για τις διάφορες χρήσεις του Μύλου.

Το κτίριο του κυλινδρόμυλου κτίσθηκε ακολουθώντας τις αρχές της ντόπιας λαϊκής αρχιτεκτονικής από μαστόρους των γειτονικών χωριών. Είναι τριώροφο, όπως και η κατοικία, με λιγοστά ανοίγματα συγκριτικά με τα κτίσματα του τύπου αυτού και στεγάζεται με μονόρριχτη στέγη. Το ισόγειο και o πρώτος όροφος είναι κτισμένοι από πέτρα της περιοχής (πωρόλιθος Βερμίου), ενώ οι τοίχοι του δευτέρου ορόφου με τσατμά (μεικτή τεχνική κατά τηνοποία πρώτα κατασκευάζεται ένας ξύλινος σκελετός και στη συνέχεια τα κενά γεμίζονται με λιθαράκια, κλαδιά, καλάμια κ.ά.).

Οι εσωτερικού χώροι των ορόφων είναι ενιαίοι, χωρίς διαχωριστικούς τοίχους, με σειρά ξύλινων υποστυλωμάτων που παραλαμβάνουν τα φορτία της στέγης και των πατωμάτων. Η επικοινωνία μεταξύ των ορόφων γίνεται με ξύλινες στενές σκάλες. Στην αυλή διαμορφώνεται η δεξαμενή για τη συγκέντρωση του νερού που απαιτεί η κίνηση του υδροστρόβιλου, δυναμικότητας 40 ίππων.

Ο υδροστρόβιλος λειτουργούσε με υδατόπτωση από ύψος 5 μέτρων περίπου, και η κίνηση μεταβιβάζονταν στα μηχανήματα, με ένα σύστημα από άξονες, ατράκτους και ιμάντες, τοποθετημένους σε υπόγειο χώρο, κάτω από τις αλεστικές μηχανές. Στην αρχή του άξονα υπήρχε μια μικρή γεννήτρια, η οποία μετά την εργασία του μύλου και την μείωση της δύναμης του νερού, έμπαινε σε λειτουργία δίνοντας φως σε 40 λάμπες. Το γεγονός αυτό ήταν και η πρώτη εμπειρία των κατοίκων στο ηλεκτρικό ρεύμα.

Στο μύλο δούλευαν περίπου 3 με 4 εργάτες και επιπλέον ο ιδιοκτήτης και τα μέλη της οικογένειάςτου. Σήμερα σώζεται όλος ο μηχανολογικός εξοπλισμός, ο οποίος είναι τοποθετημένος με τη σειρά που καθόριζε το διάγραμμα της λειτουργίας του μύλου. Η εργασία στο μύλο χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες: τον καθαρισμό-πλύσιμο, την άλεση και τη διαίρεση των συστατικών του σπόρου.

Στην περίοδο του μεσοπολέμου οι ταραγμένες σχέσεις μεταξύ των φούρνων που λειτουργούσαν στη Νάουσα και του Μύλου, σχετικά με την απορρόφηση των αλεύρων, ωθούν τον τότε ιδιοκτήτη να προχωρήσει στην παραγωγή ψωμιού. Προς τούτο διαμορφώνεται στο ισόγειο το ζυμωτήριο και στον αύλειο χώρο κατασκευάζεται φούρνος και αποθήκη ψωμιού.Στη δεκαετία του ’50 ο φούρνος παύει να λειτουργεί ύστερα από σχετική συμφωνία με τους φούρνους της πόλης. Ο σκληρός ανταγωνισμός με τις νέες μεγάλες βιομηχανικές μονάδες, το υψηλό κόστος μεταφοράς, δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα στην επιχείρηση. Ακολούθησε ο θάνατος του ιδιοκτήτη και ο μύλος έκλεισε γύρω στο 1963.

(Πηγή: Ε. Χαριτίδου-Μαυρούδη, Παλιοί αλευρόμυλοι και αρτοποιεία στη Νάουσα, Νιάουστα, τεύχος 81, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 1997)

 

  • Μύλος του Ράιου

Σε άμεση γειτνίαση με τον μύλο του Μάκη, στην οδό Καρατάσου, βρίσκεται ο υδρόμυλος του Ράιου. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής με δομικά στοιχεία όμοια με αυτά του Μάκη. Η κατοικία καταλαμβάνει όλο τον όροφο ενώ ο χώρος της παραγωγής διαμορφώνεται στη δυτική πλευρά του κτίσματος και είναι αυτόνομος. Κοινό σημείο των δύο χρήσεων είναι το ισόγειο όπου βρίσκεται η δίφυλλη πόρτα της εισόδου, η ξύλινη κλίμακα που που οδηγεί στον όροφο καθώς και η μικρή αποθήκη.

Σήμερα διασώζεται ολόκληρο το σύστημα του υδρόμυλου, οι μυλόπετρες, τα ξύλινα στοιχεία που τις πλαισιώνουν, η χοάνη για τη ροή του καρπού και κυρίως η μεταλλική φτερωτή από την κάτω πλευρά, μέσα στο αυλάκι που είναι σκαμμένο στον φυσικό βράχο, έτοιμη να γυρίσει όταν διοχετευτεί το νερό από τη «δέση». Τούτο το κτίσμα αποτελεί ίσως το μοναδικό σημείο της πόλης όπου είναι ακόμη αναγνώσιμος ο δρόμος του νερού, ο ρόλος του στην καθημερινή ζωή, στην παραγωγή και τη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής.Ο Μύλος του Ράιου είναι ένα αξιόλογο δείγμα τοπικής λαϊκής αρχιτεκτονικής, όπως εφαρμόστηκε στα βιομηχανικά κτίρια περί τα τέλη του 19ου αιώνα, που εντάσσεται σε ένα επίσης αξιόλογο παραδοσιακό σύνολο. Πιθανή χρονολογία κατασκευής του είναι μεταξύ 1850 και 1880. Αποτελεί σημαντική μαρτυρία της εξέλιξης του βιομηχανικού πολιτισμού και είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τις μνήμες των κατοίκων της Νάουσας.

Το κτίριο χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο (από 4η Εφορία Νεωτέρων Μνημείων) που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία, με υπουργική απόφαση που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 1305/Β/24-6-99.

(Πηγές:
Ε. Χαριτίδου-Μαυρούδη, Παλιοί αλευρόμυλοι και αρτοποιεία στη Νάουσα, Νιάουστα, τεύχος 81, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 1997 http://www.naousa.gr/municipality/activities/projects.asp?id=22)

Φόρμα Σχολίων

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
2 + 0 =

Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.