Η Βιομηχανική κληρονομιά της Νάουσας

Για βιομηχανία με τη σύγχρονη έννοια του όρου μπορούμε να μιλάμε στην Ελλάδα μετά το Β΄ μισό του 19ου αιώνα. Η Νάουσα έχει πλούσιο παρελθόν αναπτυγμένης χειροτεχνίας – βιοτεχνίας, πριν ακόμη από την Επανάσταση και την καταστροφή της το 1822. Σημαντικότερες ήταν η οπλοποιία, η αργυροχοΐα, η μαχαιροποιία, η βαφική κ.λπ., αλλά κυρίως η υφαντι­κή (μάλλινα υφάσματα, σαγιάκια, μεταξωτά και λινά, και κυρίως προσόψια). Οι δραστηριότητες αυτές επέτρεψαν τον πλουτισμό των κατοίκων της και βοήθησαν στην ανάπτυξη του εμπορίου. Οι τοπικοί έμποροι πουλούσαν τα προϊόντα της χειροτεχνίας όχι μόνο στο εσωτερικό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά και στο εξωτερικό (Βιέννη, Πέστη, Μόσχα, Οδησσό, Γερμανία, κ.λπ.), όπου είχαν ανταποκριτές.

Μετά την καταστροφή της πόλης από τους Τούρκους, οι δρα­στηριότητες αυτές επανέρχονται σύντομα στο προσκήνιο. Το 1874-1875 ιδρύεται η πρώτη “μείζων” βιομηχανία επεξερ­γασίας βαμβακιού, με μηχανές ευρωπαϊκής προέλευσης, που εισάγονται από την ελεύθερη Ελλάδα. Πρόκειται για το εργοστάσιο «Λόγγου –Κύρτση \– Τουρπάλη», που αποτελεί την πρώτη βιομηχανία, με τη σύγχρονη έννοια του όρου, που δημιουργείται στη Μακεδονία, ίσως και στα Βαλκάνια. Έως τότε τα νεράτου ποταμού της Αράπιτσας χρησιμοποιούνταν μόνο για την άρδευση των καλλιεργειών και τη λειτουργία υδρόμυλων και υδροτριβείων μέσα στην πόλη. Αυτά τα νερά αποκαλούνταν «λευκός άνθρακας” ενώ η βιομηχανική πόλη της Νάου­σας “Μάντσεστερ των Βαλκανίων”.

Στις αρχές του 20ού αιώνα λειτουργούσαν τέσσερις μεγά­λοι αλευρόμυλοι με ευρωπαϊκά μηχανήματα και 26 ακόμη μικροί. Λειτουργούσαν επίσης υδροπρίονα, εργοστάσιο τανίνης, σησαμελαιοτριβεία, μεταξουργείο, καθαριστήρια ρυζιού και κεραμοποιείο. Για την εκμετάλλευση του δασικού πλού­του του βουνού δημιουργήθηκαν μεταξύ 1913-1921, ειδικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας ξυλείας, που περι­λάμβαναν υδροπρίονα, τοπικό σιδηροδρομικό δίκτυο τύπου Decoville και εναέριο σύστημα μεταφοράς της επεξεργασμέ­νης ξυλείας στον κάμπο. Από την κοσμογονία αυτή σώζονται σήμερα στη Νάουσα πολλές κτιριακές εγκαταστάσεις.

 

Τα πρώτα μεγάλα εργοστάσια

Το βαμβακοκλωστήριο της εταιρίας Λόγγου – Κύρτση – Τουρπάλη ξεκινά το 1874. Ο Ε. Στουγιαννάκης σημειώνει ότι το εργοστάσιο αυτό « ...εχρησίμευσεν οιονεί ως Βιομηχανική Ακαδήμεια, ήτις εμόρφωσεν πλήθος μηχανικών, ειδικών εργατών κ.τ.λ...». Σήμερα, το κτίριο βρίσκεται στην ιδιο­κτησία του Δήμου Νάουσας και στεγάζει τα Εικαστικά Εργαστήρια του Πολιτιστικού Οργανισμού και το Τμήμα Διοίκη­σης Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Έως την απελευθέρωση της Νάουσας το 1912, ιδρύθηκαν και λειτούργησαν δύο ακόμη βαμβακοκλωστήρια (Μπίλη – Τσίτση και Σια το 1891 και Γκούτα –Καράτζια το 1890/1903) και δύο εριοβιομηχανίες (ΕΡΙΑ το 1907 και Λαναρά – Πεχλιβάνου το 1909), με αντικείμενο την πλήρη κατεργασία ερίων και την κατασκευή μάλλινου υφάσματος, που χρησιμοποιού­νταν κυρίως για τις ανάγκες του στρατού (χακί), του τουρκι­κού αρχικά και του ελληνικού στη συνέχεια.

«Παρ’ όλη την κακοδαιμονία της Τουρκοκρατίας...», ανα­φέρει ο Δημ. Χατζόπουλος, «εις την Κ. Μακεδονίαν είχεν δημιουργηθεί μία μικρά, αλλ’ανθηρά βιομηχανική προσπά­θεια, της οποίας ιδρυταί ήσαν επιχειρηματίαι έκτης ευάνδρου πόλεως Ναούσης, με τον αμιγή ελληνικόν πληθυσμόν της. Πρώτοι αυτοί έσχον την έμπνευσιν να χρησιμοποιήσωσι ως κινητήριον δύναμιν τους περίφημους καταρράκτας των υδατοπτώσεων του Βερμίου...». Όπως μάλιστα περιγράφει σε σχετική μελέτη του ο Κ. Γαλάτης το 1932, «οι κάτοικοι της Νά­ουσας αποτελούν ίσως τον συμπαγέστερον βιομηχανικόν πληθυσμόν της Ελλάδος. Αυτοί εδημιούργησαν και τας βιο­μηχανίας Εδέσσης και Βέροιας, αίτινες βασίζονται επί των υδραυλικών δυνάμεων του Βόδα και του Τριποτάμου...».

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περισσότερες από τις βιομη­χανικές μονάδες που προαναφέρθηκαν κατασκευάστηκαν στις όχθες της Αράπιτσας, από την οποία, μέσω ανε­ξάρτητων διαδοχικών φραγμάτων, αντλούνταν οι απαιτούμενες ποσότητες νερού για την κίνηση των υδροτουρμπίνων τους. Τα νερά αυτά μετά τη χρήση τους επέστρεφαν στο φυσικό τους αποδέκτη, και χρησίμευαν για την κίνηση των επόμε­νων, προς το τέλος του ποταμού, εργοστασίων.


Η βιομηχανία στο Μεσοπόλεμο

Μετά τους Βαλκανικούς και τον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, λει­τουργεί το βιομηχανικό συγκρότημα της εταιρίας Γρ. Τσίτσης και Σια. Σήμερα, στον ίδιο χώρο, με νέες κτιριακές εγκαταστάσεις και εξοπλισμό λειτουργεί μονάδα της εταιρίας Βαρβαρέσος – Ευρωπαϊκά Νηματουργεία.

Μια νέα σειρά μεγάλων εργοστασίων ιδρύονται στη Νάου­σα, τα οποία συνδέονται κυρίως με την οικογένεια Λαναρά (εργοστάσιο εταιρίας Λαναρά – Γκούτατο 1921, το εριουργείο Λαναρά – Κύρτση και Σια το 1922, τα εριοκλωστήρια πεννιέ των Αδελφών Χριστ. Λαναρά το 1928, η εταιρία κανναβουργίας Κοκκίνου – Τουρπάλη – Πλατσιούκατο το 1929). Από το 1932, οι Λαναράδες επεκτείνουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριό­τητες στην Αθήνα, ιδρύοντας και εκεί νέα εργοστάσια, τα οποία στελεχώνονται με εργαζόμενους από τη Νάουσα.

(Πηγή: Α. Οικονόμου, Νάουσα. Ο τόπος, το χθες και το σήμερα… Νάουσα, 2005)

Φόρμα Σχολίων

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
14 + 2 =

Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.